Passivhaus Nedir? Ne değildir?

Ultra düşük enerji yapı standardı; PassivHaus, 90’lı yılların başında PassivhausEnstitüsü’nden Dr Wolgang Feist tarafından Almanya’da geliştirildi. Ilk ornekPassivHaus; Darmstadt Kranichstein’in 1991 senesinde inşa edilmesinin ardındanbugün günümüzde dünya genelinde 30,000’e yakın PassivHaus mevcut. Bizim ülkemizde ise henüz bir tane bile örneği yok.

Tarihçe

PassivHaus tasarımının odak noktası hem konfordan ödün vermeden, hem de yenilebilirenerji teknolojilerine dayanıp güvenmeden, binalarda ısıtma ve soğutma için harcananenerjiyi azaltmak.1991 senesinde Darmstadt’da inşa edilen ilk PassivHaus’un ardından PassivhausEnstitüsü bu standardın diğer Avrupa ülkeleri tarafından da benimsenmesi için‘‘CEPHEUS’‘- Avrupa Standardi olarak Maliyet Etkin PassivHaus- projesi altında Avrupa’nın farklı bölgelerinde 250 PassivHaus projesi yürütüp onları ayrı ayrıgözlemleyip performanslarını izledi. CEPHEUS projesinin başarıyla tamamlanmasınınardından PassivHaus tasarımı bütün Avrupa ülkeleri tarafından bilinen, ilgi duyulan birkonu haline dönüştü. Onun özellikle son yıllarda bu kadar popüler olmasının nedeni de;PassivHaus’un net sıfır karbon ev olmadığı halde, tasarım ilkeleriyle yapıda sağlananmaksimum enerji verimliliği sayesinde, çok az miktarda yenilebilir enerji entegrasyonu ile sıfır karbona ulaşmasının çok kolay olması. PassivHaus tasarım ilkeleri sadece konut sektöründe uygulanmak için değil, aynızamanda ticari, endüstriyel ve kamu binaları için de uygulanması mümkün. BugünPassivHaus standartlarıyla inşa edilmiş evler, apartmanlar dışında binlerce okul ve ofisprojesi mevcut.

Pasif Ev yada PassivHaus ?

Alman ‘PassivHaus’ ile geleneksel ‘Pasif Ev’ birbirinden farklı terimler. Biri çok net biryapı standardına, diğeri ise pasif solar tasarım ilkelerine dayalı.Pasif Ev:1970‘lerde Pasif Solar Tasarım kavramı, güneş kazancını en iyi şekilde yaparak birbinanın enerji ihtiyacını en aza indirmek için geliştirildi. Tipik olarak pasif binalar güneyebakan camlar aracılığı ile güneş enerjisini toplayıp, gerek hemen, gerekse ileridekullanmak için saklarlar. Pasif solar ev tasarımları mekanik ve elektrik müdahaleihtiyacını azaltırken, yüksek düzeyde termal kütle gerektirir. Bu nedenle genellikle yazaylarında aşırı ısınma sorunu ile karşılaşılır. Ayrıca doğal havalandırmaya bağlı olarakbinada kışın bol miktarda ısı kayıpları durmaz. Aynı zamanda ilkbakışta onun normal bir evden farklı olduğunu da anlayamazsınız. Onu farklı kılanözellikleri detaylarında saklıdır.

 

Isınmak ona kimse inanmadi.Ingiltere’de yapılan bir araştırma bu enerjinin yıllara göre yapı standartlarına veteknolojilere başlı gelişimini göstererek, Feist’in bu tezinin doğru olduğunu gözler önüne seriyor.

 

1945 öncesi; 250 kWh/ m² / year

1965 – 1976; 200 kWh/ m² / year

2000 sonrasi; 150 kWh/ m² / year

Sürdürülebilir Evler: 100 kWh/ m² / year

PassivHaus: 15 kWh/ m² / year

Bugün PassivHaus, LEED, BREEAM, CSH sertifikalı sürdürülebilir evlerden bile ısınmak için %75 daha az enerji harciyor.

İlginç olan PassivHaus tasarım ilkeleriyle 15kWh/ m²/yıl ‘ı yakalamak m² arttıkça dahada kolaylaşır. O nedenle özellikle kamu binalarının PassivHaus standardına erişmesiçok daha kolay olur. PassivHaus sakinlerine modern, konforlu, ekonomik bir yaşam sunarken aynı zamandaçok düşük karbon salınımı ile son derece çevrecidir. Bugün dünya genelinde binalar karbon emisyonunun %40‘ından sorumludur. Uluslararası Enerji Ajansı; IEA’a gore debinalardan salınan karbonun %51’i ısınmak için harcanan enerji kaynakli. Işte bunedenle PassivHaus’un ısıtma enerjisindeki verimliliğe odaklı yaklaşımı son derece doğrudur. Ingiltere gibi karbon emisyonunu azaltmak konusunda çok net stratejileri olan ülkelerde çabuk benimsenmesinin nedeni de budur.

PassivHaus Planlama Paketi (PHPP)

PassivHaus tasarımcıları binaları tasarlarken PHI tarafindan geliştirilen PassivHausPlanlama Paketini kullanırlar. Bu bir Excel dosyasıdır. Bütün hesaplamalar onunüzerinden yapılır. Güzel olan, PHPP’nin sadece bir hesaplama programı olmasındanziyade bir tasarım aracı olmasıdır. Tasarımda yapılan her değişikliğin, tercih edilen heryapı malzemesinin enerji tüketimine olan etkisini birer birer gösterir. Böylelikle mimar binayı daha doğru bir bilinçle tasarlar. Bugün bir çok Avrupa ülkesinde en realistiksonucu veren enerji simülasyon programı olduğu düşünülüyor. PHI programı herkeskullanabilsin diye sadece 130€ gibi çok düşük bir fiyattan satışa sunuluyor.Passivhaus İlkeleri:PassivHaus 15 kWh /(m²a) hedefine ulaşmak için tasarımında dikkat edilmesi gerekenbir çok nokta vardır. Bunlar sırayla;

-termal izolasyon

-ısı köprüleri

-hava sızdırmazlığı

-Üçlü veya ikili Low-e cam seçimi

-mekanik ısı geri kazandırmalı havalandırma sistemi

-bina içindeki elektronik aletler ve insan sayısına bağlı ısı kazançları

-güney cephelerinde gölgelendirme (güneş kırıcılari)

Bu ilkelere ek olarak; PassivHaus’un standardına kolayca erişebilmek için bina formumümkün olduğunca kompakt tutulmalı. Isı kaybının olduğu yüzey alanı en azaindirilmeli. Örneğin balkonlar için bina formunda gömmeler oluşturmak yerine onlarıyapıya sonradan entegre etmek gerekir. Bu tasarim ilkeleri yeni inşa edilecek binalar için geliştirilmemiştir sadece. Ayni zamandamevcut binalarin renovasyonları da bu ilkeler doğrultusunda gerçekleştirilebilir.Günümüzde bir çok renove edilerek PassivHaus olarak sertifikalandırılmış eski yapımevcuttur. Fakat özellikle çok eski binaların ısınma gereksinimlerinde 15kWh/ m²/yılhedefine ulaşması çok zor olduğundan son yıllarda PassivHaus Enstitüsü, PHItarafindan 25kWh/ m²/yıl’ı hedefleyen EnerPhit’i geliştirmiştir.

Hepsinden önemlisi PassivHaus’un tasarlanması yüksek düzeyde teknik bilgigerektirdiği için onu herkes yapamaz. Bu konuda PHI veya aracı kuruluşlar tarafındanverilen ‘Sertifikalı PassivHaus Tasarımcısı Eğitimi -CEPH Training– ’e katilmis mimarlar,mühendisler ile çalışmak gerekir. Özellikle EnerPHit projelerinde çok zorluklar yaşanır.Projenin uzmanları tarafından ele alınması zaman ve para kaybını azaltır. Aksi takdirdebinanın her ne kadar PassivHaus ilkelerine göre tasarlanmış olduğu düsünülse de, PassivHaus Enstitusu kontrolünde yapılan hava sızdırmazlık testinden geçer notalamayabilir.

PassivHaus’un güzelliği kutuları işaretlemekten ibaret değil, gerçekte işleyen bir tasarım aracı olması. Sadece yenilenebilir enerji teknolojilerini ekleyerek, sürdürülebilir bir binainşa edilmesini amaçlarken pratikte umduğunuz gibi iyi bir performansyakalayamayabilirsiniz. Fakat PassivHaus’un standartları ile bunun her zaman işleyecegini bilirsiniz. Binanız daha düşük enerji harcayacak ve uzun vadede sürecek. Küresel ısınmanın yarattığı sorunlar aşikar. Artik daha çevreci olmalıyız ama özellikle günümüz kemer sıkma dünyasinda amaç enerji tasarrufu icin tasarım yapmak olmali, sadece yeşil gözükmek için teknolojilere daha fazla para harcamak değil.

Yararli websiteleri:

www.passiv.de

passipedia.passiv.de/passipedia_en

www.passivehouse-international.org

www.passivhaustrust.org.uk

 

EkoYapı Dergisi 7. Sayı